Brexit là gì? Brexit có ảnh hưởng đến Việt Nam không?

Brexit là gì và Brexit có lợi hay hại đây là vấn đề nóng hổi trong thời gian cả nước Anh bỏ phiếu để lựa chọn tiếp tục hay rời khỏi khối hợp tác kinh tế – chính trị EU

Brexit là gì và Brexit có lợi hay hại

Đây là từ viết tắt từ hai từ để chỉ việc Anh quốc (Britain) rời khỏi EU (Exit), tương tự như Grexit được dùng để nói về khả năng Hy Lạp rời khỏi EU trước đây.

Chính vì thế, ở nước Anh những người bỏ phiếu rời khỏi EU sẽ thuộc phe Brexit và số còn lại sẽ là phe đồng tình -Remain. Để quyết định “vận mệnh” của chính mình, nước Anh tổ chức một cuộc trưng cầu ý dân vào ngày 23/6 vừa qua.

brexit la gi

Một số thắc mắc được đưa ra trong sự kiện lịch sử này:

Liên minh châu Âu là gì?

Liên minh châu Âu – thường gọi là EU – là một tổ chức hợp tác kinh tế chính trị gồm có 28 quốc gia châu Âu. Tổ chức này bắt đầu hình thành sau Đệ Nhị Thế Chiến nhằm thúc đẩy hợp tác kinh tế, với ý tưởng là các quốc gia giao thương với nhau thì có thể dễ dàng tránh được chiến tranh với nhau hơn.

Tổ chức này kể từ đó đã phát triển trở thành một “thị trường riêng” cho phép hàng hoá và người dân qua lại, về cơ bản thì giống như các quốc gia thành viên nằm trong một quốc gia lớn vậy. Quốc gia ấy có đồng tiền riêng, đồng euro, đồng tiền được 19 nước thành viên sử dụng, có nghị viện và hiện đặt ra các luật lệ trong nhiều lĩnh vực – trong đó có môi trường, giao thông, quyền người tiêu dùng và thậm chí cả những thứ như phí điện thoại di động.

Ai muốn Anh rời EU?

Theo các cuộc thăm dò mới nhất, công chúng Anh bị chia rẽ khá đồng đều. Đảng Độc lập Anh, vốn đã giành chiến thắng trong các cuộc bầu cử châu Âu gần đây nhất, và nhận được gần 4 triệu phiếu bầu – 13% trong tổng số phiếu – trong cuộc tổng tuyển cử hồi tháng 5, đã phát động các chiến dịch vận động để nước Anh rời khỏi EU. Khoảng một nửa thành viên Đảng Bảo thủ, bao gồm 5 thành viên nội các, một vài Nghị viên Công đảng và Đảng Hợp nhất Dân chủ cũng ủng hộ việc rời khỏi EU.

Vì sao họ muốn Anh rời EU?

Họ cho rằng Anh đang bị EU kéo tụt lại, mà theo họ thì EU áp đặt quá nhiều luật lệ kinh doanh và một năm thu hàng tỷ bảng Anh tiền phí thành viên nhưng trả lại rất ít.

Họ cũng muốn Anh được quyền kiểm soát đầy đủ biên giới của mình và giảm số người đến sống và/hoặc làm việc tại Anh. Một trong những nguyên tắc chính của EU là “đi lại tự do”, tức là không cần thị thực cũng đi đến và sống được ở một quốc gia EU khác. Họ cũng phản đối ý tưởng “liên minh gần gũi hơn bao giờ hết” và họ coi đó là động thái để thành lập ” Hiệp chúng quốc châu Âu “.

Ai muốn Anh ở lại EU?
Thủ tướng Anh David Cameron muốn Anh ở lại EU. 16 thành viên nội các của ông ta cũng ủng hộ việc ở lại. Đảng Bảo thủ tuyên bố trung lập trong chiến dịch này – nhưng phe ủng hộ còn có Công đảng, Đảng Quốc gia Scotland (SNP) , Plaid Cymru (Đảng xứ Wales), và Dân chủ Tự do. Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama cũng muốn Anh tiếp tục ở lại EU, các quốc gia châu Âu như Pháp và Mỹ cũng muốn như vậy.

Vì sao họ muốn Anh ở lại?

Những người ủng hộ Anh ở lại EU nói Anh sẽ nhận được nhiều hỗ trợ từ liên minh này – bán hàng qua các nước EU dễ dàng hơn và, theo họ biện luận, dòng người nhập cư, phần lớn là người trẻ và khao khát làm việc, sẽ tiếp sức cho phát triển kinh tế và giúp thanh toán các dịch vụ công ích. Họ cũng cho rằng vị thế của Anh trên thế giới sẽ bị thiệt hại nếu rời EU và là một phần của câu lạc bộ 28 quốc gia thì an toàn hơn là đứng một mình.

Ai được bỏ phiếu?

Các công dân Anh, Ireland và công dân các nước thuộc khối Thịnh vượng Chung đủ 18 tuổi trở lên hiện đang thường trú tại Anh. Bên cạnh đó là các công dân Anh sống ở nước ngoài có đăng ký bầu cử tại Anh trong vòng 15 năm qua. Công dân từ các nước EU, trừ Ireland, Malta và Cyprus, không được phép bỏ phiếu.

Theo số liệu mới nhất từ Ủy ban Bầu cử, gần 46,5 triệu cử tri đã đăng ký tham gia trưng cầu.

Brexit và Sự tác động đến nền kinh tế

Đối với giới chức Anh, kịch bản Brexit sẽ gây tác động xấu tới nền kinh tế quốc gia. Tác động của việc Anh rời EU trước mắt là “một thập niên bất ổn” do Anh sẽ phải cần rất nhiều thời gian để đàm phán các thỏa thuận thương mại với các nước trong và ngoài EU. Việc bỏ phiếu rời EU sẽ là điểm khởi đầu của một quá trình, chứ không phải điểm kết thúc.

“Brexit” sẽ gây ra sự bất ổn trên các thị trường tài chính, lên tình hình đầu tư và ảnh hưởng tới giá trị đồng bảng Anh. Hoạt động thương mại của Anh sẽ rơi vào tình trạng mất ổn định, do nước này cần phải đàm phán lại từng thỏa thuận với hơn 50 nước đang có các thỏa thuận thương mại với EU. Bên cạnh đó, các lĩnh vực chế tạo ôtô, nông nghiệp và dịch vụ tài chính cũng sẽ bị ảnh hưởng, bởi nước Anh ước cần 10 năm để tách mình khỏi EU.

Giai đoạn 10 năm này bao gồm thời gian Anh dùng để rời khỏi EU, để thiết lập các thỏa thuận thương mại mới và các thỏa thuận liên quan, cũng như thương thảo các hiệp định thương mại mới với Mỹ và các nước khác trên thế giới.

Kinh tế Anh hứng “sốc”

Nếu Brexit xảy ra, dĩ nhiên nước đầu tiên hứng cú sốc là Anh. Theo tính toán của chính phủ, G EU của nước này có nguy cơ tổn thất khoảng 100 tỷ GBP (145 tỷ USD) trong năm 2020. Người dân trong nước sẽ bị tước mất khoảng 950.000 việc làm, nâng tỷ lệ thất nghiệp lên 3%.

Về phần mình, Bộ Tài chính Anh dự báo cảnh báo Brexit sẽ lập tức làm cho đồng bảng Anh mất giá 12%, tác động tiêu cực đẩy giá thực phẩm, tiền thuê nhà và chi phí du lịch ở châu Âu.

Còn theo tính toán của Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), trong trường hợp lạc quan nhất khi Anh vẫn được tiếp cận thị trường chung và nhanh chóng xua tan bất ổn, G EU của nước này sẽ giảm 1,4% vào năm 2021.

Còn trong kịch bản xấu, tức là London bị chặn đường vào thị trường chung EU, tổn thất về G EU sẽ lên đến 4,5%. Người tiêu dùng và các doanh nghiệp Anh có thể thể thiệt hại lên đến 9 tỷ bảng Anh (13,2 tỷ USD) tiền thuế nhập khẩu bổ sung mỗi năm.

“Đảo quốc sương mù” có thể tiết kiệm một khoản khá đóng góp vào ngân sách EU sau khi đã rút khỏi liên minh. Tuy nhiên IMF lại cảnh báo con số này chỉ như “muối bỏ bể” trong dài hạn, khi so với tổn thất nảy sinh do bất ổn và chi phí thương mại tăng gấp nếp.

Khi tách khỏi Brussels, London sẽ đánh mất vị thế là tụ điểm tài chính của châu Âu nói riêng và thế giới nói chung. Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài cũng theo đó mà tìm đường đến các nước khác ở “Lục địa già” như Pháp, Đức hay Italy.

Châu Âu “vạ lây”

Không chỉ Anh, mà nhiều quốc gia châu Âu khác cũng đang đứng bên bờ vực bị “vạ lây” vì Brexit.

Đây sẽ là một gánh nặng mới với toàn khối EU, bên cạnh những thách thức còn tồn tại về kinh tế, cuộc khủng hoảng di cư cũng như sự trỗi dậy của nước Nga.

Ngoài ra, khi đã có tiền lệ, không ai có thể khẳng định sẽ không có những quốc gia khác trong số 28 nước thành viên lợi dụng quyết định của Anh để đòi độc lập.

Bộ trưởng Tài chính Phần Lan ví Brexit như vụ sụp đổ của ngân hàng đầu tư Lehman Brothers ở châu Âu. Cơn địa chấn tài chính này đã loang ra thành khủng hoảng tài chính tại Mỹ và sau đó là khủng hoảng toàn cầu hồi năm 2008.

Nền kinh tế Anh hiện chiếm khoảng 1/6 của toàn khu vực, chiếm 1/10 giá trị xuất khẩu của EU tới Anh và xuất khẩu từ Anh vào EU chiếm 1/2 kim ngạch. Hầu hết các quốc gia châu Âu đều có thặng dư thương mại với Anh.

Cơ quan tư vấn tài chính và kinh tế Euler Hermes cho rằng Bỉ, Ireland, Hà Lan, Đức, Pháp và nước phi thành viên là Mỹ sẽ bị thiệt hại do là bạn hàng lớn của Anh.

Theo ước tính, cán cân thương mại của Đức đối với nước Anh có thể bị giảm 6,8 tỷ euro một năm, trong đó ngành công nghệ xe ô tô của Đức thất thu đến gần 2 tỷ. Thiệt hại đối với các doanh nghiệp Pháp là khoảng hơn 3 tỷ euro một năm.

Châu Á chịu tác động hạn chế

Theo tính toán của tổ chức Capital Economics, hiện kim ngạch xuất khẩu đến Anh chỉ chiếm 0,7% tổng G EU các nước toàn châu Á. Do đó, nếu Anh giảm 25% kim ngạch nhập khẩu từ châu Á, G EU toàn khu vực sẽ chỉ giảm chưa đầy 0,2%.

Chuyên gia cơ quan này chỉ ra một số nước sẽ bị ảnh hưởng nhãn tiền từ Brexit, trong đó có Campuchia, Việt Nam và Hong Kong, những nước có mối quan hệ thương mại đáng kể với London.

Riêng đối với Trung Quốc, nước này có kim ngạch xuất khẩu sang Anh chiếm chỉ 0,5% G EU , một con số không quá lớn, nên ảnh hưởng đối với kinh tế là không đáng kể.

Tuy nhiên, nếu xét về mặt tài chính, London đóng vai trò quan trọng trong chiến lược quốc tế hóa đồng nhân dân tệ của Trung Quốc. Đây hiện là trung tâm giao dịch đồng nhân dân tệ lớn thứ nhất thế giới, nếu không tính Hong Kong.

Với vị thế đầu tàu tài chính của thế giới, nằm giữa lòng EU và có múi giờ chồng lấn Đông Á, châu Âu và Mỹ, London là bệ phóng hoàn hảo để Trung Quốc quảng bá đồng nội tệ ra khỏi biên giới châu Á. Mất đi một “cửa ngõ” tài chính lý tưởng như vậy được xem là một mất mát lớn với Bắc Kinh.

brexit anh huong toi viet nam

Việt Nam thì sao? Brexit có ảnh hưởng đến Việt Nam?

Nói với chúng tôi, TS. Lê Đăng Doanh, Nguyên viện trưởng Viện quản lý kinh tế Trung ương cho rằng: Việt Nam không nằm ngoài các nước bị ảnh hưởng bởi Brexit do có quan hệ thương mại với Anh. Đồng bảng Anh biến động mạnh sẽ ảnh hưởng tới giá cả hàng hóa xuất nhập khẩu của Việt Nam.

Ông Võ Đại Lược, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh tế và chính trị thế giới cũng cho rằng nếu Anh rời EU sẽ có những tác động xấu đến Việt Nam cả về thương mại và đầu tư.

Thực tế, khi xét về quan hệ thương mại, Tổng cục Hải quan Việt Nam cho biết, tổng giá trị kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Anh liên tục tăng trong những năm qua.

Dù không phải con số quá lớn, nhưng trong quan hệ thương mại Việt – Anh nhiều năm trở lại đây, chúng ta luôn duy trì mức xuất siêu vào nước này. Kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam vào Anh đạt tăng trưởng kép (CAGR) gần 17% trong giai đoạn 2008-15, đạt mức kỷ lục 4,65 tỷ USD trong năm 2015, tương đương 15% giá trị xuất khẩu của Việt Nam vào khu vực EU.

Tính riêng 5 tháng đầu năm 2016, Việt Nam đã duy trì thặng dư thương mại với Anh ở mức 3,9 tỷ USD trong năm 2015 và 1,7 tỷ USD

Tuy nhiên, cũng có không ít ý kiến lại tỏ ra “nhẹ nhàng” hơn khi nói về Brexit và những tác động tới vấn đề thương mại của Việt Nam.

Bộ phận nghiên cứu Maybank Kim Eng (MBKE) mới đây cho biết, nếu Anh rời EU, nền kinh tế Việt Nam sẽ không bị ảnh hưởng lớn. MBKE cho rằng Anh không phải là đối tác quá lớn đối với Việt Nam ở cả góc độ kinh tế lẫn chính trị.

Dù tăng trưởng mạnh mẽ trong những năm gần đây, xuất khẩu sang Anh chỉ chiếm 2,5% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2015.

Gần 47% hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Anh là điện thoại, máy tính, các linh kiện và thiết bị điện tử khác. Xuất khẩu của nhóm sản phẩm này phụ thuộc vào sự thành công (hay thất bại) của các dòng sản phẩm/mẫu mã mới của các nhà sản xuất như Samsung, Sony, Toshiba, Foxconn… hơn là các thỏa thuận thương mại ở mức quốc gia giữa Việt Nam với Anh như một phần của EU hay trên cơ sở độc lập.

Các mặt hàng xuất khẩu lớn tiếp theo đó là hàng dệt may, giày dép và các sản phẩm gỗ nói chung, về bản chất có độ đàn hồi tốt hơn, hay nói một cách khác là ít bị ảnh hưởng hơn.

Nhập khẩu từ Anh chỉ chiếm khoảng 4% tổng nhập khẩu vào Việt Nam. Hầu hết các mặt hàng có thể được thay thế tương đối dễ dàng nếu bất cứ điều gì xảy ra đối với các nguồn cung cấp.

Điều khiến MBKE e ngại, đó là triển vọng Hiệp định thương mại FTA giữa EU và Việt Nam. Do hiệp định này chưa được phê chuẩn bởi Nghị viện Châu Âu, đàm phán có thể phải bắt đầu lại một cách riêng rẽ giữa Việt Nam với Anh và Việt Nam với EU.

Ông Võ Đại Lược, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh tế và chính trị thế giới cũng bày tỏ lo ngại về vấn đề này. Hiện Việt Nam đang hoàn tất hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU, Anh rút ra khỏi EU thì chắc chắn sẽ không theo những quy định về thương mại tự do như trong hiệp định nữa. Nếu muốn, chúng ta sẽ phải mất rất nhiều thời gian đàm phán riêng với quốc gia này, ông Lược nhấn mạnh.

Vấn đề ảnh hưởng lớn thứ hai là có lẽ là tỷ giá, ít nhất là biến động trong ngắn hạn.

Ông Bùi Ngọc Sơn – Trưởng phòng Nghiên cứu kinh tế thế giới – Viện kinh tế chính trị cho biết: Nếu Anh rời khỏi EU, Brexit có thể khiến đồng bảng Anh xuống giá, dẫn đến những bất ổn trên thị trường tài chính – tiền tệ thế giới.

Vị chuyên gia này bày tỏ lo ngại, đồng bảng Anh mất giá thì hàng hóa xuất khẩu vào Việt Nam sẽ kém cạnh tranh hơn. “Lo ngại lớn nhất đó là các doanh nghiệp đang có lượng xuất khẩu lớn vào Anh hoặc đang nhắm chủ yếu vào thị trường này. Họ sẽ bị ảnh hưởng. Những doanh nghiệp này cần phải có những tính toán về vấn đề tỷ giá”, ông Sơn nói.

Đồng thời, theo ông Sơn, đồng bảng Anh mất giá đi, kinh tế Anh có chao đảo thì các công ty Anh đầu tư vào Việt Nam sẽ có những thay đổi. “Về mặt lý thuyết là như vậy, còn ảnh hưởng ít hay nhiều sẽ phụ thuộc vào thực tế dòng vốn FDI từ Anh đổ vào Việt Nam nhiều hay ít. Theo tôi được biết con số này không nhiều lắm, nên tác động sẽ không phải là lớn”, ông Sơn nói.

Ông Sơn nhấn mạnh thêm: Nhìn chung, Anh không phải là đối tác quá lớn đối với Việt Nam trong lĩnh vực thương mại, đầu tư nên tác động từ việc Anh đi hay ở EU đối với Việt Nam cũng sẽ không phải quá lớn.

Trong khi đó, Công ty Chứng khoán dầu khí đánh giá rằng Brexit tác động đáng kể tới thị trường thế giới. Dòng tiền sẽ chuyển dịch khỏi các thị trường rủi ro và TTCK Việt Nam cũng không nằm ngoại lệ, do đó nhiều khả năng nhà đầu tư nước ngoài sẽ bán ròng trên TTCK Việt Nam trong thời gian tới nếu Brexit trên xảy ra.

Tác động đến Việt Nam dưới góc nhìn chuyên gia Đức

“Khó xác định các hệ quả với quan hệ Anh với Việt Nam nếu như Anh không còn là thành viên của EU. Về thương mại song phương, Anh và Việt Nam chỉ có hợp tác quy mô nhỏ khoảng 5,4 tỷ USD năm ngoái, gần bằng lượng Đức nhập khẩu từ Anh riêng trong tháng 4 năm nay”, ông Fels nhận định.

Việt Nam cũng có thặng dư thương mại lớn với Anh trong thời gian dài, khoảng 4,8 tỷ USD trong năm ngoái. Việc giảm giá đồng Bảng Anh sẽ khiến các sản phẩm của Việt Nam đắt đỏ hơn ở Anh, trong khi sản phẩm của Anh lại có lợi thế trên thị trường toàn cầu.

Tác động lớn nhất có thể là London sẽ không được hưởng lợi từ Hiệp định tự do thương mại (FTA) mới đạt được giữa EU với Việt Nam. Khi cả Việt Nam và Anh đều là thành viên WTO hai nước sẽ không phải chịu thuế quá cao. Có thể Anh sẽ bắt đầu thương lượng thương mại với Việt Nam và các nước khác càng sớm càng tốt khi nước này thực sự rời khỏi EU. Việt Nam có thể thực sự hưởng lợi từ tình hình này và đạt được vị thế tốt với chính phủ tương lai của Anh, nếu là nước đầu tiên hoàn tất FTA với Anh sau Brexit. Quan hệ thương mại ổn định hiện đều mang lại lợi ích cho cả hai nước.

Về phương diện EU với Việt Nam, ông Fels cho rằng thách thức chủ yếu là sự không chắc chắn. EU hiện phải chấp thuận cuộc trưng cầu Brexit, các lãnh đạo phải quyết định cách tốt nhất để thực hiện bước tiếp theo. Sự không chắc chắn về mặt chính trị này, cùng với thực tế Anh là nền kinh tế lớn thứ hai của EU có thể rời đi sẽ ảnh hưởng tới kinh tế các nước thành viên, có thể tác động đến quan hệ thương mại với các nước ngoài khối như Việt Nam. Các công dân EU có thể quyết định trì hoãn việc mua bán và các công ty EU có thể đình lại các kế hoạch đầu tư.

Liên hệ tình hình EU với ASEAN, Fels cho rằng, “nếu sự chia rẽ về các vấn đề quan trọng như tranh chấp Biển Đông hoặc vai trò khu vực của Trung Quốc gia tăng trong tương lai, sự rút lui khỏi ASEAN có thể xảy ra, nhưng không xảy ra sớm. Hơn thế, các nước thành viên không phải đối diện với lượng đáng kể dân số trong nội địa có quan điểm chống ASEAN, một sự khác biệt lớn với nhiều nước EU”, ông Fels nói.